เอวัมเม สุตัง. เอกัง สะมะยัง ภะคะวา พาราณะสิยัง วิหะระติ อิสิปะตะเน มิคะทาเย. ตัต๎ระ โข ภะคะวา ปัญจะวัคคิเย ภิกขู อามันเตสิ.

Evamme sutaṃ. Ekaṃ samayaṃ bhagavā bārāṇasiyaṃ viharati isipatane migadāye. Tatra kho bhagavā pañcavaggiye bhikkhū āmantesi.

Thus have I heard. At one time the Blessed One was dwelling at Bārāṇasī, in the deer park at Isipatana. There the Blessed One addressed the group of five monks.

เท๎วเม ภิกขะเว อันตา ปัพพะชิเตนะ นะ เสวิตัพพา. โย จายัง กาเมสุ กามะสุขัลลิกานุโยโค หีโน คัมโม โปถุชชะนิโก อะนะริโย อะนัตถะสัญ๎หิโต. โย จายัง อัตตะกิละมะถานุโยโค ทุกโข อะนะริโย อะนัตถะสัญหิโต.

Dveme bhikkhave antā pabbajitena na sevitabbā. Yo cāyaṃ kāmesu kāmasukhallikānuyogo hīno gammo pothujjaniko anariyo anatthasañhito. Yo cāyaṃ attakilamathānuyogo dukkho anariyo anatthasañhito.

There are these two extremes, monks, that should not be followed by one who has gone forth. There is this pursuit of sensual happiness in sensual pleasures, which is low, coarse, the way of ordinary people, ignoble, and brings no good. And there is this pursuit of self-mortification, which is painful, ignoble, and brings no good.

เอเต เต ภิกขะเว อุโภ อันเต อะนุปะคัมมะ, มัชฌิมา ปะฏิปะทา ตะถาคะเตนะ อะภิสัมพุทธา, จักขุกะระณี ญาณะกะระณี, อุปะสะมายะ อะภิญญายะ สัมโพธายะ นิพพานายะ สังวัตตะติ.

Ete te bhikkhave ubho ante anupagamma, majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā, cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī, upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati.

Avoiding both these extremes, monks, the middle way discovered by the Tathāgata gives rise to vision and to knowledge, and leads to peace, to direct knowledge, to enlightenment, to Nibbāna.

กะตะมา จะ สา ภิกขะเว มัชฌิมา ปะฏิปะทา ตะถาคะเตนะ อะภิสัมพุทธา, จักขุกะระณี ญาณะกะระณี, อุปะสะมายะ อะภิญญายะ สัมโพธายะ นิพพานายะ สังวัตตะติ.

Katamā ca sā bhikkhave majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā, cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī, upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati.

And what, monks, is that middle way discovered by the Tathāgata, which gives rise to vision and to knowledge, and leads to peace, to direct knowledge, to enlightenment, to Nibbāna?

อะยะเมวะ อะริโย อัฏฐังคิโก มัคโค. เสยยะถีทัง, สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปโป, สัมมาวาจา สัมมากัมมันโต สัมมาอาชีโว, สัมมาวายาโม สัมมาสะติ สัมมาสะมาธิ.

Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Seyyathīdaṃ, sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo, sammāvācā sammākammanto sammāājīvo, sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi.

It is this very noble eightfold path. That is to say: right view, right intention, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, right concentration.

อะยัง โข สา ภิกขะเว มัชฌิมา ปะฏิปะทา ตะถาคะเตนะ อะภิสัมพุทธา, จักขุกะระณี ญาณะกะระณี, อุปะสะมายะ อะภิญญายะ สัมโพธายะ นิพพานายะ สังวัตตะติ.

Ayaṃ kho sā bhikkhave majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā, cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī, upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati.

This, monks, is that middle way discovered by the Tathāgata, which gives rise to vision and to knowledge, and leads to peace, to direct knowledge, to enlightenment, to Nibbāna.

อิทัง โข ปะนะ ภิกขะเว ทุกขัง อะริยะสัจจัง. ชาติปิ ทุกขา, ชะราปิ ทุกขา, มะระณัมปิ ทุกขัง, โสกะปะริเทวะทุกขะโทมะนัสสุปายาสาปิ ทุกขา, อัปปิเยหิ สัมปะโยโค ทุกโข, ปิเยหิ วิปปะโยโค ทุกโข, ยัมปิจฉัง นะ ละภะติ ตัมปิ ทุกขัง, สังขิตเตนะ ปัญจุปปาทานักขันธา ทุกขา.

Idaṃ kho pana bhikkhave dukkhaṃ ariyasaccaṃ. Jātipi dukkhā, jarāpi dukkhā, maraṇampi dukkhaṃ, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpi dukkhā, appiyehi sampayogo dukkho, piyehi vippayogo dukkho, yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ, saṅkhittena pañcuppādānakkhandhā dukkhā.

Now this, monks, is the noble truth of suffering. Birth is suffering, ageing is suffering, death is suffering; sorrow, lamentation, pain, grief and despair are suffering; union with what is disliked is suffering, separation from what is liked is suffering, not getting what one wants is suffering; in short, the five aggregates of clinging are suffering.

อิทัง โข ปะนะ ภิกขะเว ทุกขะสะมุทะโย อะริยะสัจจัง. ยายัง ตัณหา โปโนพภะวิกา นันทิราคะสะหะคะตา ตัต๎ระตัต๎ราภินันทินี. เสยยะถีทัง กามะตัณหา ภะวะตัณหา วิภะวะตัณหา.

Idaṃ kho pana bhikkhave dukkhasamudayo ariyasaccaṃ. Yāyaṃ taṇhā ponobbhavikā nandirāgasahagatā tatratatrābhinandinī. Seyyathīdaṃ kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā.

Now this, monks, is the noble truth of the arising of suffering. It is this craving which leads to renewed becoming, accompanied by delight and lust, delighting now here now there — that is to say, craving for sensual pleasures, craving for becoming, craving for non-becoming.

อิทัง โข ปะนะ ภิกขะเว ทุกขะนิโรโธ อะริยะสัจจัง. โย ตัสสาเยวะ ตัณหายะ อะเสสะวิราคะนิโรโธ จาโค ปะฏินิสสัคโค มุตติ อะนาละโย.

Idaṃ kho pana bhikkhave dukkhanirodho ariyasaccaṃ. Yo tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo.

Now this, monks, is the noble truth of the cessation of suffering. It is the remainderless fading away and cessation of that same craving, the giving up of it, the letting go of it, freedom from it, non-reliance upon it.

อิทัง โข ปะนะ ภิกขะเว ทุกขะนิโรธะคามินี ปะฏิปะทา อะริยะสัจจัง.

Idaṃ kho pana bhikkhave dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ.

Now this, monks, is the noble truth of the way leading to the cessation of suffering.

อะยะเมวะ อะริโย อัฏฐังคิโก มัคโค. เสยยะถีทัง สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปโป, สัมมาวาจา สัมมากัมมันโต สัมมาอาชีโว, สัมมาวายาโม สัมมาสะติ สัมมาสะมาธิ.

Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. Seyyathīdaṃ sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo, sammāvācā sammākammanto sammāājīvo, sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi.

It is this very noble eightfold path. That is to say: right view, right intention, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, right concentration.

อิทัง ทุกขัง อะริยะสัจจันติ เม ภิกขะเว ปุพเพ อะนะนุสสุเตสุ ธัมเมสุ จักขุง อุทะปาทิ ญาณัง อุทะปาทิ ปัญญา อุทะปาทิ วิชชา อุทะปาทิ อาโลโก อุทะปาทิ.

Idaṃ dukkhaṃ ariyasaccanti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi ñāṇaṃ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādi.

This is the noble truth of suffering — so, monks, in regard to things unheard of before, there arose in me vision, there arose knowledge, there arose wisdom, there arose true knowledge, there arose light.

ตัง โข ปะนิทัง ทุกขัง อะริยะสัจจัง ปะริญเญยยันติ เม ภิกขะเว ปุพเพ อะนะนุสสุเตสุ ธัมเมสุ จักขุง อุทะปาทิ ญาณัง อุทะปาทิ ปัญญา อุทะปาทิ วิชชา อุทะปาทิ อาโลโก อุทะปาทิ.

Taṃ kho panidaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ pariññeyyanti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi ñāṇaṃ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādi.

This noble truth of suffering is to be fully understood — so, monks, in regard to things unheard of before, there arose in me vision, there arose knowledge, there arose wisdom, there arose true knowledge, there arose light.

ตัง โข ปะนิทัง ทุกขัง อะริยะสัจจัง ปะริญญาตันติ เม ภิกขะเว ปุพเพ อะนะนุสสุเตสุ ธัมเมสุ จักขุง อุทะปาทิ ญาณัง อุทะปาทิ ปัญญา อุทะปาทิ วิชชา อุทะปาทิ อาโลโก อุทะปาทิ.

Taṃ kho panidaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ pariññātanti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi ñāṇaṃ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādi.

This noble truth of suffering has been fully understood — so, monks, in regard to things unheard of before, there arose in me vision, there arose knowledge, there arose wisdom, there arose true knowledge, there arose light.

อิทัง ทุกขะสะมุทะโย อะริยะสัจจันติ เม ภิกขะเว ปุพเพ อะนะนุสสุเตสุ ธัมเมสุ จักขุง อุทะปาทิ ญาณัง อุทะปาทิ ปัญญา อุทะปาทิ วิชชา อุทะปาทิ อาโลโก อุทะปาทิ.

Idaṃ dukkhasamudayo ariyasaccanti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi ñāṇaṃ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādi.

This is the noble truth of the arising of suffering — so, monks, in regard to things unheard of before, there arose in me vision, there arose knowledge, there arose wisdom, there arose true knowledge, there arose light.

ตัง โข ปะนิทัง ทุกขะสะมุทะโย อะริยะสัจจัง ปะหาตัพพันติ เม ภิกขะเว ปุพเพ อะนะนุสสุเตสุ ธัมเมสุ จักขุง อุทะปาทิ ญาณัง อุทะปาทิ ปัญญา อุทะปาทิ วิชชา อุทะปาทิ อาโลโก อุทะปาทิ.

Taṃ kho panidaṃ dukkhasamudayo ariyasaccaṃ pahātabbanti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi ñāṇaṃ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādi.

This noble truth of the arising of suffering is to be abandoned — so, monks, in regard to things unheard of before, there arose in me vision, there arose knowledge, there arose wisdom, there arose true knowledge, there arose light.

ตัง โข ปะนิทัง ทุกขะสะมุทะโย อะริยะสัจจัง ปะหีนันติ เม ภิกขะเว ปุพเพ อะนะนุสสุเตสุ ธัมเมสุ จักขุง อุทะปาทิ ญาณัง อุทะปาทิ ปัญญา อุทะปาทิ วิชชา อุทะปาทิ อาโลโก อุทะปาทิ.

Taṃ kho panidaṃ dukkhasamudayo ariyasaccaṃ pahīnanti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi ñāṇaṃ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādi.

This noble truth of the arising of suffering has been abandoned — so, monks, in regard to things unheard of before, there arose in me vision, there arose knowledge, there arose wisdom, there arose true knowledge, there arose light.

อิทัง ทุกขะนิโรโธ อะริยะสัจจันติ เม ภิกขะเว ปุพเพ อะนะนุสสุเตสุ ธัมเมสุ จักขุง อุทะปาทิ ญาณัง อุทะปาทิ ปัญญา อุทะปาทิ วิชชา อุทะปาทิ อาโลโก อุทะปาทิ.

Idaṃ dukkhanirodho ariyasaccanti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi ñāṇaṃ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādi.

This is the noble truth of the cessation of suffering — so, monks, in regard to things unheard of before, there arose in me vision, there arose knowledge, there arose wisdom, there arose true knowledge, there arose light.

ตัง โข ปะนิทัง ทุกขะนิโรโธ อะริยะสัจจัง สัจฉิกาตัพพันติ เม ภิกขะเว ปุพเพ อะนะนุสสุเตสุ ธัมเมสุ จักขุง อุทะปาทิ ญาณัง อุทะปาทิ ปัญญา อุทะปาทิ วิชชา อุทะปาทิ อาโลโก อุทะปาทิ.

Taṃ kho panidaṃ dukkhanirodho ariyasaccaṃ sacchikātabbanti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi ñāṇaṃ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādi.

This noble truth of the cessation of suffering is to be realised — so, monks, in regard to things unheard of before, there arose in me vision, there arose knowledge, there arose wisdom, there arose true knowledge, there arose light.

ตัง โข ปะนิทัง ทุกขะนิโรโธ อะริยะสัจจัง สัจฉิกะตันติ เม ภิกขะเว ปุพเพ อะนะนุสสุเตสุ ธัมเมสุ จักขุง อุทะปาทิ ญาณัง อุทะปาทิ ปัญญา อุทะปาทิ วิชชา อุทะปาทิ อาโลโก อุทะปาทิ.

Taṃ kho panidaṃ dukkhanirodho ariyasaccaṃ sacchikatanti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi ñāṇaṃ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādi.

This noble truth of the cessation of suffering has been realised — so, monks, in regard to things unheard of before, there arose in me vision, there arose knowledge, there arose wisdom, there arose true knowledge, there arose light.

อิทัง ทุกขะนิโรธะคามินี ปะฏิปะทา อะริยะสัจจันติ เม ภิกขะเว ปุพเพ อะนะนุสสุเตสุ ธัมเมสุ จักขุง อุทะปาทิ ญาณัง อุทะปาทิ ปัญญา อุทะปาทิ วิชชา อุทะปาทิ อาโลโก อุทะปาทิ.

Idaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccanti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi ñāṇaṃ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādi.

This is the noble truth of the way leading to the cessation of suffering — so, monks, in regard to things unheard of before, there arose in me vision, there arose knowledge, there arose wisdom, there arose true knowledge, there arose light.

ตัง โข ปะนิทัง ทุกขะนิโรธะคามินี ปะฏิปะทา อะริยะสัจจัง ภาเวตัพพันติ เม ภิกขะเว ปุพเพ อะนะนุสสุเตสุ ธัมเมสุ จักขุง อุทะปาทิ ญาณัง อุทะปาทิ ปัญญา อุทะปาทิ วิชชา อุทะปาทิ อาโลโก อุทะปาทิ.

Taṃ kho panidaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ bhāvetabbanti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi ñāṇaṃ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādi.

This noble truth of the way leading to the cessation of suffering is to be developed — so, monks, in regard to things unheard of before, there arose in me vision, there arose knowledge, there arose wisdom, there arose true knowledge, there arose light.

ตัง โข ปะนิทัง ทุกขะนิโรธะคามินี ปะฏิปะทา อะริยะสัจจัง ภาวิตันติ เม ภิกขะเว ปุพเพ อะนะนุสสุเตสุ ธัมเมสุ จักขุง อุทะปาทิ ญาณัง อุทะปาทิ ปัญญา อุทะปาทิ วิชชา อุทะปาทิ อาโลโก อุทะปาทิ .

Taṃ kho panidaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ bhāvitanti me bhikkhave pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi ñāṇaṃ udapādi paññā udapādi vijjā udapādi āloko udapādi .

This noble truth of the way leading to the cessation of suffering has been developed — so, monks, in regard to things unheard of before, there arose in me vision, there arose knowledge, there arose wisdom, there arose true knowledge, there arose light.

ยาวะกีวัญจะ เม ภิกขะเว อิเมสุ จะตูสุ อะริยะสัจเจสุ เอวันติปะริวัฏฏัง ท๎วาทะสาการัง ยะถาภูตัง ญาณะทัสสะนัง นะ สุวิสุทธัง อะโหสิ.

Yāvakīvañca me bhikkhave imesu catūsu ariyasaccesu evantiparivaṭṭaṃ dvādasākāraṃ yathābhūtaṃ ñāṇadassanaṃ na suvisuddhaṃ ahosi.

So long, monks, as my knowledge and vision of these four noble truths as they really are, in these three turnings and twelve aspects, was not thoroughly purified —

เนวะ ตาวาหัง ภิกขะเว สะเทวะเก โลเก สะมาระเก สะพ๎รัห๎มะเก สัสสะมะณะพ๎ราห๎มะณิยา ปะชายะ สะเทวะมะนุสสายะ อะนุตตะรัง สัมมาสัมโพธิง อะภิสัมพุทโธ ปัจจัญญาสิง.

Neva tāvāhaṃ bhikkhave sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho paccaññāsiṃ.

for that long, monks, I did not claim to have awakened to the unsurpassed perfect enlightenment in this world with its devas, its Māras and its Brahmās, in this generation with its ascetics and brahmins, its rulers and its people.

ยะโต จะ โข เม ภิกขะเว อิเมสุ จะตูสุ อะริยะสัจเจสุ เอวันติปะริวัฏฏัง ท๎วาทะสาการัง ยะถาภูตัง ญาณะทัสสะนัง สุวิสุทธัง อะโหสิ.

Yato ca kho me bhikkhave imesu catūsu ariyasaccesu evantiparivaṭṭaṃ dvādasākāraṃ yathābhūtaṃ ñāṇadassanaṃ suvisuddhaṃ ahosi.

But when, monks, my knowledge and vision of these four noble truths as they really are, in these three turnings and twelve aspects, was thoroughly purified —

อะถาหัง ภิกขะเว สะเทวะเก โลเก สะมาระเก สะพ๎รัห๎มะเก สัสสะมะณะพ๎ราห๎มะณิยา ปะชายะ สะเทวะมะนุสสายะ อะนุตตะรัง สัมมาสัมโพธิง อะภิสัมพุทโธ ปัจจัญญาสิง.

Athāhaṃ bhikkhave sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho paccaññāsiṃ.

then, monks, I claimed to have awakened to the unsurpassed perfect enlightenment in this world with its devas, its Māras and its Brahmās, in this generation with its ascetics and brahmins, its rulers and its people.

ญาณัญจะ ปะนะ เม ทัสสะนัง อุทะปาทิ, อะกุปปา เม วิมุตติ, อะยะมันติมา ชาติ, นัตถิทานิ ปุนัพภะโวติ.

Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi, akuppā me vimutti, ayamantimā jāti, natthidāni punabbhavoti.

And the knowledge and vision arose in me: unshakeable is my liberation; this is my last birth; there is now no renewed becoming.

อิทะมะโวจะ ภะคะวา. อัตตะมะนา ปัญจะวัคคิยา ภิกขู ภะคะวะโต ภาสิตัง อะภินันทุง อิมัส๎มิญจะ ปะนะ เวยยากะระณัส๎มิง ภัญญะมาเน, อายัส๎มะโต โกณฑัญญัสสะ วิระชัง วีตะมะลัง ธัมมะจักขุง อุทะปาทิ ยังกิญจิ สะมุทะยะธัมมัง สัพพันตัง นิโรธะธัมมันติ.

Idamavoca bhagavā. Attamanā pañcavaggiyā bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinanduṃ imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne, āyasmato koṇḍaññassa virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi yaṃkiñci samudayadhammaṃ sabbantaṃ nirodhadhammanti.

This is what the Blessed One said. Satisfied, the group of five monks delighted in his words. And while this exposition was being spoken, there arose in the venerable Koṇḍañña the dust-free, stainless eye of Dhamma: whatever is subject to arising is subject to cessation.

ปะวัตติเต จะ ภะคะวะตา ธัมมะจักเก, ภุมมา เทวา สัททะมะนุสสาเวสุง. เอตัมภะคะวะตา พาราณะสิยัง อิสิปะตะเน มิคะทาเย อะนุตตะรัง ธัมมะจักกัง ปะวัตติตัง อัปปะฏิวัตติยัง สะมะเณนะ วา พ๎ราห๎มะเณนะ วา เทเวนะ วา มาเรนะ วา พ๎รัห๎มุนา วา เกนะจิ วา โลกัส๎มินติ.

Pavattite ca bhagavatā dhammacakke, bhummā devā saddamanussāvesuṃ. Etambhagavatā bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ appaṭivattiyaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasminti.

And when the Wheel of Dhamma had been set rolling by the Blessed One, the earth-dwelling devas cried out: at Bārāṇasī, in the deer park at Isipatana, the unsurpassed Wheel of Dhamma has been set rolling by the Blessed One, and it cannot be stopped by any ascetic or brahmin, by any deva or Māra or Brahmā, by anyone at all in the world.

ภุมมานัง เทวานัง สัททัง สุต๎วา

Bhummānaṃ devānaṃ saddaṃ sutvā

Having heard the cry of the earth-dwelling devas,

จาตุมมะหาราชิกา เทวา สัททะมะนุสสาเวสุง. จาตุมมะหาราชิกานัง เทวานัง สัททัง สุต๎วา

Cātummahārājikā devā saddamanussāvesuṃ. Cātummahārājikānaṃ devānaṃ saddaṃ sutvā

the devas of the Four Great Kings cried out. Having heard the cry of the devas of the Four Great Kings,

ตาวะติงสา เทวา สัททะมะนุสสาเวสุง. ตาวะติงสานัง เทวานัง สัททัง สุต๎วา

Tāvatiṃsā devā saddamanussāvesuṃ. Tāvatiṃsānaṃ devānaṃ saddaṃ sutvā

the devas of the Thirty-Three cried out. Having heard the cry of the devas of the Thirty-Three,

ยามา เทวา สัททะมะนุสสาเวสุง. ยามานัง เทวานัง สัททัง สุต๎วา

Yāmā devā saddamanussāvesuṃ. Yāmānaṃ devānaṃ saddaṃ sutvā

the Yāma devas cried out. Having heard the cry of the Yāma devas,

ตุสิตา เทวา สัททะมะนุสสาเวสุง. ตุสิตานัง เทวานัง สัททัง สุต๎วา

Tusitā devā saddamanussāvesuṃ. Tusitānaṃ devānaṃ saddaṃ sutvā

the Tusita devas cried out. Having heard the cry of the Tusita devas,

นิมมานะระตี เทวา สัททะมะนุสสาเวสุง. นิมมานะระตีนัง เทวานัง สัททัง สุต๎วา

Nimmānaratī devā saddamanussāvesuṃ. Nimmānaratīnaṃ devānaṃ saddaṃ sutvā

the Nimmānaratī devas cried out. Having heard the cry of the Nimmānaratī devas,

ปะระนิมมิตะวะสะวัตตี เทวา สัททะมะนุสสาเวสุง. ปะระนิมมิตะวะสะวัตตีนัง เทวานัง สัททัง สุต๎วา

Paranimmitavasavattī devā saddamanussāvesuṃ. Paranimmitavasavattīnaṃ devānaṃ saddaṃ sutvā

the Paranimmitavasavattī devas cried out. Having heard the cry of the Paranimmitavasavattī devas,

พ๎รัห๎มะกายิกา เทวา สัททะมะนุสสาเวสุง.

Brahmakāyikā devā saddamanussāvesuṃ.

the devas of the Brahmā host cried out.

เอตัมภะคะวะตา พาราณะสิยัง อิสิปะตะเน มิคะทาเย อะนุตตะรัง ธัมมะจักกัง ปะวัตติตัง อัปปะฏิวัตติยัง สะมะเณนะ วา พ๎ราห๎มะเณนะ วา เทเวนะ วา มาเรนะ วา พ๎รัห๎มุนา วา เกนะจิ วา โลกัส๎มินติ.

Etambhagavatā bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ appaṭivattiyaṃ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasminti.

At Bārāṇasī, in the deer park at Isipatana, the unsurpassed Wheel of Dhamma has been set rolling by the Blessed One, and it cannot be stopped by any ascetic or brahmin, by any deva or Māra or Brahmā, by anyone at all in the world.

อิติหะ เตนะ ขะเณนะ เตนะ มุหุตเตนะ ยาวะ พ๎รัห๎มะโลกา สัทโท อัพภุคคัจฉิ. อะยัญจะ ทะสะสะหัสสี โลกะธาตุ สังกัมปิ สัมปะกัมปิ สัมปะเวธิ. อัปปะมาโณ จะ โอพาโร โอภาโส โลเก ปาตุระโหสิ อะติกกัมเมวะ เทวานัง เทวานุภาวัง.

Itiha tena khaṇena tena muhuttena yāva brahmalokā saddo abbhuggacchi. Ayañca dasasahassī lokadhātu saṅkampi sampakampi sampavedhi. Appamāṇo ca obāro obhāso loke pāturahosi atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ.

So in that moment, in that instant, the cry reached as far as the Brahmā world. And this ten-thousandfold world system shook, quaked and trembled, and a boundless, magnificent radiance appeared in the world, surpassing the majesty of the devas.

อะถะโข ภะคะวา อุทานัง อุทาเนสิ. อัญญาสิ วะตะ โภ โกณฑัญโญ, อัญญาสิ วะตะ โภ โกณฑัญโญติ.

Athakho bhagavā udānaṃ udānesi. Aññāsi vata bho koṇḍañño, aññāsi vata bho koṇḍaññoti.

Then the Blessed One uttered this exclamation: Koṇḍañña has indeed understood! Koṇḍañña has indeed understood!

อิติหิทัง อายัส๎มะโต โกณฑัญญัสสะ อัญญาโกณฑัญโญเต๎ววะ นามัง อะโหสีติ.

Itihidaṃ āyasmato koṇḍaññassa aññākoṇḍaññotveva nāmaṃ ahosīti.

And so it was that the venerable Koṇḍañña came to be called Aññā Koṇḍañña — Koṇḍañña Who Understood.