Verses distinguishing the refuges that are not safe from the one that is, in the translated printing.
- When chanted
- Chanted among the reflections; this is the translated printing.
Historical background
From page 193 the book prints its material a second time with a Thai rendering beneath each Pali line. This is one of those second printings. The book gives this printing no English title of its own, so the name used in the app is supplied.
เขมาเขมะ pairs the safe with the unsafe, and the verses are built on that contrast. They are among the most quoted lines in the canon on what refuge means.
Meaning and purpose
The observation is made without contempt: driven by fear, many people take as refuge mountains, forests, parks and tree shrines. The motive is named first, and it is fear rather than foolishness.
Then the verdict, stated flatly and three times over: that is no safe refuge, that is no supreme refuge; coming to that refuge one is not freed from all suffering. The claim is specific — not that such refuges do nothing, but that they do not free.
What is offered instead is not a better shrine but a way of seeing. Whoever has gone to the Buddha, the Dhamma and the Sangha as refuge sees with right wisdom the four noble truths — and the truths are then listed. The refuge turns out to consist in understanding something, which is why the verses can say the mountains do not work.
The chant
As the book prints it: page 215 →
(หันทะ มะยัง เขมาเขมะสะระณะทีปิกะคาถาโย ภะณามะ เส.)
(Handa mayaṃ khemākhemasaraṇadīpikagāthāyo bhaṇāma se.)
Now let us recite the verses showing the safe refuge and the unsafe.
พะหุง เว สะระณัง ยันติ ปัพพะตานิ วะนานิ จะ อารามะรุกขะ เจต๎ยานิ มะนุสสา ภะยะตัชชิตา
Bahuṃ ve saraṇaṃ yanti pabbatāni vanāni ca ārāmarukkha cetyāni manussā bhayatajjitā
มนุษย์เป็นอันมาก เมื่อเกิดมีภัยคุกคามแล้ว ก็ถือเอาภูเขาบ้าง ป่าไม้บ้าง อารามและรุกขเจดีย์บ้าง เป็นสรณะ
má-nút bpen an mâak mʉ̂a gə̀ət mii pai kúk-kaam lɛ́ɛo gɔ̂ tʉ̌ʉ ao puu-kǎo bâaŋ bpàa-máai bâaŋ aa-raam lɛ́ rúk-kà-jee-dii bâaŋ bpen sà-rá-ná
Driven by fear, many people take as refuge mountains, forests, parks and tree shrines
เนตัง โข สะระณัง เขมัง เนตัง สะระณะมุตตะมัง เนตัง สะระณะมาคัมมะ สัพพะทุกขา ปะมุจจะติ
Netaṃ kho saraṇaṃ khemaṃ netaṃ saraṇamuttamaṃ netaṃ saraṇamāgamma sabbadukkhā pamuccati
นั่นมิใช่สรณะอันเกษมเลย นั่นมิใช่สรณะอันสูงสุด เขาอาศัยสรณะนั่นแล้ว ย่อมไม่พ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้
nân mí châi sà-rá-ná an gà-sěem ləəi nân mí châi sà-rá-ná an sǔuŋ-sùt kǎo aa-sǎi sà-rá-ná nân lɛ́ɛo yɔ̂m mâi pón jàak túk táŋ-bpuaŋ dâai
that is no safe refuge, that is no supreme refuge; coming to that refuge one is not freed from all suffering
โย จะ พุทธัญจะ ธัมมัญจะ สังฆัญจะ สะระณัง คะโต จัตตาริ อะริยะสัจจานิ สัมมัปปัญญายะ ปัสสะติ
Yo ca buddhañca dhammañca saṅghañca saraṇaṃ gato cattāri ariyasaccāni sammappaññāya passati
ส่วนผู้ใดถือเอาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นสรณะแล้ว เห็นอริยสัจ คือความจริงอันประเสริฐสี่ ด้วยปัญญาอันชอบ
sùan pûu dai tʉ̌ʉ ao prá-pút prá-tam prá-sǒŋ bpen sà-rá-ná lɛ́ɛo hěn à-rí-yá-sàt kʉʉ kwaam-jiŋ an bprà-sə̀ət sìi dûay bpan-yaa an chɔ̂ɔp
but whoever has gone to the Buddha, the Dhamma and the Sangha as refuge sees with right wisdom the four noble truths
ทุกขัง ทุกขะสะมุปปาทัง ทุกขัสสะ จะ อะติกกะมัง อะริยัญจัฏฐังคิกัง มัคคัง ทุกขูปะสะมะคามินัง
Dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ dukkhassa ca atikkamaṃ ariyañcaṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ dukkhūpasamagāminaṃ
คือ เห็นความทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ความก้าวล่วงทุกข์เสียได้ และหนทางมีองค์แปดอันประเสริฐ เครื่องถึงความระงับทุกข์
kʉʉ hěn kwaam-túk hèet hâi gə̀ət túk kwaam gâao-lûaŋ túk sǐa dâai lɛ́ hǒn-taaŋ mii oŋ bpɛ̀ɛt an bprà-sə̀ət krʉ̂aŋ tʉ̌ŋ kwaam rá-ŋáp túk
suffering, its arising, the going beyond it, and the noble eightfold path that leads to its stilling
เอตัง โข สะระณัง เขมัง เอตัง สะระณะมุตตะมัง เอตัง สะระณะมาคัมมะ สัพพะทุกขา ปะมุจจะติ ฯ
Etaṃ kho saraṇaṃ khemaṃ etaṃ saraṇamuttamaṃ etaṃ saraṇamāgamma sabbadukkhā pamuccati.
นั่นแหละ เป็นสรณะอันเกษม นั่นเป็นสรณะอันสูงสุด เขาอาศัยสรณะนั่นแล้ว ย่อมพ้นจากทุกข์ทั้งปวงได้ ฯ
nân-lɛ̀ bpen sà-rá-ná an gà-sěem nân bpen sà-rá-ná an sǔuŋ-sùt kǎo aa-sǎi sà-rá-ná nân lɛ́ɛo yɔ̂m pón jàak túk táŋ-bpuaŋ dâai
that indeed is the safe refuge, that is the supreme refuge; coming to that refuge one is freed from all suffering.