สัตตันนัง ภะคะวันตานัง สัมพุทธานัง มะเหสินัง

Sattannaṃ bhagavantānaṃ sambuddhānaṃ mahesinaṃ

Of the seven Blessed Ones, the Fully Awakened, the Great Seers,

โอวาทะปาติโมกขัสสะ อุทเทสัตเตนะ ทัสสิตา.

Ovādapātimokkhassa uddesattena dassitā.

the Ovāda-pāṭimokkha was shown by way of recitation.

มะหาปะทานะสุตตันเต ติสโส คาถาติ โน สุตัง

Mahāpadānasuttante tisso gāthāti no sutaṃ

In the Mahāpadāna Sutta, three verses — so we have heard.

ตีหิ สิกขาหิ สังขิตตัง ยาสุ พุทธานะ สาสะนัง.

Tīhi sikkhāhi saṅkhittaṃ yāsu buddhāna sāsanaṃ.

condensed into the three trainings, in which the teaching of the Buddhas is contained —

ตาสัมปะกาสะกัง ธัมมะปะริยายัง ภะณามะ เส.

Tāsampakāsakaṃ dhammapariyāyaṃ bhaṇāma se.

let us now recite the exposition of the Dhamma that sets them forth.

อุททิฏฐัง โข เตนะ ภะคะวะตา ชานะตา ปัสสะตา อะระหะตา สัมมาสัมพุทเธนะ,

Uddiṭṭhaṃ kho tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena,

Set forth by that Blessed One, who knows and sees, the worthy one, fully enlightened by himself,

โอวาทะปาติโมกขัง ตีหิ คาถาหิ.

Ovādapātimokkhaṃ tīhi gāthāhi.

was the Exhortation Pāṭimokkha, in three verses.

ขันตี ปะระมัง ตะโป ตีติกขา

Khantī paramaṃ tapo tītikkhā

Patient endurance is the supreme austerity;

นิพพานัง ปะระมัง วะทันติ พุทธา

Nibbānaṃ paramaṃ vadanti buddhā

the Buddhas say nibbāna is supreme.

นะ หิ ปัพพะชิโต ปะรูปะฆาตี

Na hi pabbajito parūpaghātī

One gone forth does not strike down another;

สะมะโณ โหติ ปะรัง วิเหฐะยันโต

Samaṇo hoti paraṃ viheṭhayanto

one who harms another is no ascetic.

สัพพะปาปัสสะ อะกะระณัง กุสะลัสสูปะสัมปะทา

Sabbapāpassa akaraṇaṃ kusalassūpasampadā

Not to do any evil, to take up what is skilful,

สะจิตตะปะริโยทะปะนัง เอตัง พุทธานะ สาสะนัง

Sacittapariyodapanaṃ etaṃ buddhāna sāsanaṃ

to purify one's own mind — this is the teaching of the Buddhas.

อะนูปะวาโท อะนูปะฆาโต ปาติโมกเข จะ สังวะโร

Anūpavādo anūpaghāto pātimokkhe ca saṃvaro

Not to speak against, not to injure, restraint under the Pāṭimokkha,

มัตตัญญุตา จะ ภัตตัส๎มิง ปันตัญจะ สะยะนาสะนัง

Mattaññutā ca bhattasmiṃ pantañca sayanāsanaṃ

moderation in eating, and a lodging apart,

อะธิจิตเต จะ อาโยโค เอตัง พุทธานะ สาสะนันติ.

Adhicitte ca āyogo etaṃ buddhāna sāsananti.

and devotion to the higher mind — this is the teaching of the Buddhas.

อะเนกะปะริยาเยนะ โข ปะนะ เตนะ ภะคะวะตา ชานะตา ปัสสะตา อะระหะตา สัมมาสัมพุทเธนะ,

Anekapariyāyena kho pana tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena,

And in many ways by that Blessed One, who knows and sees, the worthy one, fully enlightened by himself,

สีลัง สัมมะทักขาตัง สะมาธิ สัมมะทักขาโต ปัญญา สัมมะทักขาตา.

Sīlaṃ sammadakkhātaṃ samādhi sammadakkhāto paññā sammadakkhātā.

virtue was well proclaimed, concentration was well proclaimed, wisdom was well proclaimed.

กะถัญจะ สีลัง สัมมะทักขาตัง ภะคะวะตา,

Kathañca sīlaṃ sammadakkhātaṃ bhagavatā,

And how was virtue well proclaimed by the Blessed One?

เหฏฐิเมนะปิ ปะริยาเยนะ สีลัง สัมมะทักขาตัง ภะคะวะตา,

Heṭṭhimenapi pariyāyena sīlaṃ sammadakkhātaṃ bhagavatā,

By the lower exposition too, virtue was well proclaimed by the Blessed One;

อุปะริเมนะปิ ปะริยาเยนะ สีลัง สัมมะทักขาตัง ภะคะวะตา,

Uparimenapi pariyāyena sīlaṃ sammadakkhātaṃ bhagavatā,

and by the higher exposition too, virtue was well proclaimed by the Blessed One,

กะถัญจะ เหฏฐิเมนะ ปะริยาเยนะ สีลัง สัมมะทักขาตัง ภะคะวะตา,

Kathañca heṭṭhimena pariyāyena sīlaṃ sammadakkhātaṃ bhagavatā,

And how was virtue well proclaimed by the Blessed One in the lower exposition?

อิธะ อะริยะสาวะโก ปาณาติปาตา ปะฏิวิระโต โหติ.

Idha ariyasāvako pāṇātipātā paṭivirato hoti.

Here a noble disciple abstains from killing living beings.

อะทินนาทานา ปะฏิวิระโต โหติ.

Adinnādānā paṭivirato hoti.

He abstains from taking what is not given.

กาเมสุมิจฉาจารา ปะฏิวิระโต โหติ.

Kāmesumicchācārā paṭivirato hoti.

He abstains from misconduct in sensual pleasures.

มุสาวาทา ปะฏิวิระโต โหติ.

Musāvādā paṭivirato hoti.

He abstains from false speech.

สุราเมระยะมัชชะปะมาทัฏฐานา ปะฏิวิระโต โหตีติ.

Surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hotīti.

He abstains from wines, spirits and intoxicants, which are the basis of heedlessness.

เอวัง โข เหฏฐิเมนะ ปะริยาเยนะ สีลัง สัมมะทักขาตัง ภะคะวะตา.

Evaṃ kho heṭṭhimena pariyāyena sīlaṃ sammadakkhātaṃ bhagavatā.

Thus was virtue well proclaimed by the Blessed One in the lower exposition.

กะถัญจะ อุปะริเมนะ ปะริยาเยนะ สีลัง สัมมะทักขาตัง ภะคะวะตา,

Kathañca uparimena pariyāyena sīlaṃ sammadakkhātaṃ bhagavatā,

And how was virtue well proclaimed by the Blessed One in the higher exposition?

อิธะ ภิกขุ สีละวา โหติ,

Idha bhikkhu sīlavā hoti,

Here a bhikkhu is virtuous,

ปาติโมกขะสังวะระสังวุโต วิหะระติ อาจาระโคจะระสัมปันโน.

Pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno.

he dwells restrained by the restraint of the Pāṭimokkha, perfect in conduct and resort.

อะณุมัตเตสุ วัชเชสุ ภะยะทัสสาวี สะมาทายะ สิกขะติ สิกขาปะเทสูติ.

Aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesūti.

Seeing danger in the slightest fault, he trains by undertaking the training rules.

เอวัง โข อุปะริเมนะ ปะริยาเยนะ สีลัง สัมมะทักขาตัง ภะคะวะตา.

Evaṃ kho uparimena pariyāyena sīlaṃ sammadakkhātaṃ bhagavatā.

Thus was virtue well proclaimed by the Blessed One in the higher exposition.

กะถัญจะ สะมาธิ สัมมะทักขาโต ภะคะวะตา,

Kathañca samādhi sammadakkhāto bhagavatā,

And how was concentration well proclaimed by the Blessed One?

เหฏฐิเมนะปิ ปะริยาเยนะ สะมาธิ สัมมะทักขาโต ภะคะวะตา,

Heṭṭhimenapi pariyāyena samādhi sammadakkhāto bhagavatā,

By the lower exposition too, concentration was well proclaimed by the Blessed One;

อุปะริเมนะปิ ปะริยาเยนะ สะมาธิ สัมมะทักขาโต ภะคะวะตา.

Uparimenapi pariyāyena samādhi sammadakkhāto bhagavatā.

and by the higher exposition too, concentration was well proclaimed by the Blessed One.

กะถัญจะ เหฏฐิเมนะ ปะริยาเยนะ สะมาธิ สัมมะทักขาโต ภะคะวะตา,

Kathañca heṭṭhimena pariyāyena samādhi sammadakkhāto bhagavatā,

And how was concentration well proclaimed by the Blessed One in the lower exposition?

อิธะ อะริยะสาวะโก โวสัคคารัมมะณัง กะริต๎วา ละภะติ สะมาธิง ละภะติ จิตตัสเสกัคคะตันติ.

Idha ariyasāvako vossaggārammaṇaṃ karitvā labhati samādhiṃ labhati cittassekaggatanti.

Here a noble disciple, having made release his object, gains concentration, gains one-pointedness of mind.

เอวัง โข เหฏฐิเมนะ ปะริยาเยนะ สะมาธิ สัมมะทักขาโต ภะคะวะตา.

Evaṃ kho heṭṭhimena pariyāyena samādhi sammadakkhāto bhagavatā.

Thus was concentration well proclaimed by the Blessed One in the lower exposition.

กะถัญจะ อุปะริเมนะ ปะริยาเยนะ สะมาธิ สัมมะทักขาโต ภะคะวะตา.

Kathañca uparimena pariyāyena samādhi sammadakkhāto bhagavatā.

And how was concentration well proclaimed by the Blessed One in the higher exposition?

อิธะ ภิกขุ วิวิจเจวะ กาเมหิ วิวิจจะ อะกุสะเลหิ ธัมเมหิ,

Idha bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi,

Here a bhikkhu, quite secluded from sensual pleasures, secluded from unwholesome states,

สะวิตักกัง สะวิจารัง วิเวกะชัมปีติสุขัง ปะฐะมัง ฌานัง อุปะสัมปัชชะ วิหะระต,

Savitakkaṃ savicāraṃ vivekajampītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharata,

enters upon and dwells in the first jhāna, with applied and sustained thought, and the rapture and pleasure born of seclusion;

วิตักกะวิจารานัง วูปะสะมา,

Vitakkavicārānaṃ vūpasamā,

with the stilling of applied and sustained thought,

อัชฌัตตัง สัมปะสาทะนัง เจตะโส เอโกทิภาวัง อะวิตักกัง อะวิจารัง,

Ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ,

with inner confidence and unification of mind, without applied and sustained thought,

สะมาธิชัมปีติสุขัง ทุติยัง ฌานัง อุปะสัมปัชชะ วิหะระติ,

Samādhijampītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati,

he enters upon and dwells in the second jhāna, with the rapture and pleasure born of concentration;

ปีติยา จะ วิราคา อุเปกขะโก จะ วิหะระติ สะโต จะ สัมปะชาโน,

Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno,

with the fading away of rapture he dwells equanimous, mindful and clearly comprehending,

สุขัญจะ กาเยนะ ปะฏิสังเวเทติ,

Sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti,

and he feels pleasure with the body;

ยันตัง อะริยา อาจิกขันติ อุเปกขะโก สะติมา สุขะวิหารีติ,

Yantaṃ ariyā ācikkhanti upekkhako satimā sukhavihārīti,

of which the noble ones declare, 'He is equanimous, mindful, one who dwells in pleasure' —

ตะติยัง ฌานัง อุปะสัมปัชชะ วิหะระติ.

Tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati.

he enters upon and dwells in the third jhāna.

สุขัสสะ จะ ปะหานา ทุกขัสสะ จะ ปะหานา,

Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā,

With the abandoning of pleasure and of pain,

ปุพเพวะ โสมะนัสสะโทมะนัสสานัง อัตถังคะมา,

Pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā,

and with the earlier disappearance of joy and grief,

อะทุกขะมะสุขัง อุเปกขาสะติปาริสุทธิง,

Adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ,

he enters the state that is neither painful nor pleasant, with purity of mindfulness due to equanimity —

จะตุตถัง ฌานัง อุปะสัมปัชชะ วิหะระตีติ,

Catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharatīti,

he enters upon and dwells in the fourth jhāna.

เอวัง โข อุปะริเมนะ ปะริยาเยนะ สะมาธิ สัมมะทักขาโต ภะคะวะตา.

Evaṃ kho uparimena pariyāyena samādhi sammadakkhāto bhagavatā.

Thus was concentration well proclaimed by the Blessed One in the higher exposition.

กะถัญจะ ปัญญา สัมมะทักขาตา ภะคะวะตา,

Kathañca paññā sammadakkhātā bhagavatā,

And how was wisdom well proclaimed by the Blessed One?

เหฏฐิเมนะปิ ปะริยาเยนะ ปัญญา สัมมะทักขาตา ภะคะวะตา,

Heṭṭhimenapi pariyāyena paññā sammadakkhātā bhagavatā,

By the lower exposition too, wisdom was well proclaimed by the Blessed One;

อุปะริเมนะปิ ปะริยาเยนะ ปัญญา สัมมะทักขาตา ภะคะวะตา.

Uparimenapi pariyāyena paññā sammadakkhātā bhagavatā.

and by the higher exposition too, wisdom was well proclaimed by the Blessed One.

กะถัญจะ เหฏฐิเมนะ ปะริยาเยนะ ปัญญา สัมมะทักขาตา ภะคะวะตา,

Kathañca heṭṭhimena pariyāyena paññā sammadakkhātā bhagavatā,

And how was wisdom well proclaimed by the Blessed One in the lower exposition?

อิธะ อะริยะสาวะโก ปัญญะวา โหติ,

Idha ariyasāvako paññavā hoti,

Here a noble disciple is wise,

อุทะยัตถะคามินิยา ปัญญายะ สะมันนาคะโต,

Udayatthagāminiyā paññāya samannāgato,

endowed with the wisdom that reaches to rise and fall,

อะริยายะ นิพเพธิกายะ สัมมาทุกขักขะยะคามินิยาติ.

Ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā ti.

the noble penetrative wisdom that leads to the complete destruction of suffering.

เอวัง โข เหฏฐิเมนะ ปะริยาเยนะ ปัญญา สัมมะทักขาตา ภะคะวะตา.

Evaṃ kho heṭṭhimena pariyāyena paññā sammadakkhātā bhagavatā.

Thus, by the lower exposition, wisdom was well proclaimed by the Blessed One.

กะถัญจะ อุปะริเมนะ ปะริยาเยนะ ปัญญา สัมมะทักขาตา ภะคะวะตา,

Kathañca uparimena pariyāyena paññā sammadakkhātā bhagavatā,

And how was wisdom well proclaimed by the Blessed One by the higher exposition?

อิธะ ภิกขุ อิทัง ทุกขันติ ยะถาภูตัง ปะชานาติ,

Idha bhikkhu idaṃ dukkhan ti yathābhūtaṃ pajānāti,

Here a bhikkhu understands as it really is: 'This is suffering';

อะยัง ทุกขะสะมุทะโยติ ยะถาภูตัง ปะชานาติ,

Ayaṃ dukkhasamudayo ti yathābhūtaṃ pajānāti,

he understands as it really is: 'This is the origin of suffering';

อะยัง ทุกขะนิโรโธติ ยะถาภูตัง ปะชานาติ,

Ayaṃ dukkhanirodho ti yathābhūtaṃ pajānāti,

he understands as it really is: 'This is the cessation of suffering';

อะยัง ทุกขะนิโรธะคามินี ปะฏิปะทาติ ยะถาภูตัง ปะชานาตีติ.

Ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ti yathābhūtaṃ pajānātī ti.

he understands as it really is: 'This is the way leading to the cessation of suffering'.

เอวัง โข อุปะริเมนะ ปะริยาเยนะ ปัญญา สัมมะทักขาตา ภะคะวะตา.

Evaṃ kho uparimena pariyāyena paññā sammadakkhātā bhagavatā.

Thus, by the higher exposition, wisdom was well proclaimed by the Blessed One.

สีละปะริภาวิโต สะมาธิ มะหัปผะโล โหติ มะหานิสังโส,

Sīlaparibhāvito samādhi mahapphalo hoti mahānisaṃso,

Concentration steeped in virtue is of great fruit and great benefit;

สะมาธิปะริภาวิตา ปัญญา มะหัปผะลา โหติ มะหานิสังสา,

Samādhiparibhāvitā paññā mahapphalā hoti mahānisaṃsā,

wisdom steeped in concentration is of great fruit and great benefit;

ปัญญาปะริภาวิตัง จิตตัง สัมมะเทวะ อาสะเวหิ วิมุจจะติ.

Paññāparibhāvitaṃ cittaṃ sammadeva āsavehi vimuccati.

the mind steeped in wisdom is rightly released from the taints.

เสยยะถีทัง กามาสะวา ภะวาสะวา อะวิชชาสะวา.

Seyyathīdaṃ kāmāsavā bhavāsavā avijjāsavā.

That is to say: from the taint of sensuality, the taint of being, and the taint of ignorance.

ภาสิตา โข ปะนะ ภะคะวะตา ปะรินิพพานะสะมะเย อะยัง ปัจฉิมะวาจา,

Bhāsitā kho pana bhagavatā parinibbānasamaye ayaṃ pacchimavācā,

And these last words were spoken by the Blessed One at the time of his final Nibbāna:

หันทะทานิ ภิกขะเว อามันตะยามิ โว,

Handadāni bhikkhave āmantayāmi vo,

'Come now, bhikkhus, I address you:

วะยะธัมมา สังขารา อัปปะมาเทนะ สัมปาเทถาติ.

Vayadhammā saṅkhārā appamādena sampādethā ti.

all formations are subject to decay — bring about your welfare with diligence.'

ภาสิตัญจิทัง ภะคะวะตา เสยยะถาปิ ภิกขะเว ยานิ กานิจิ ชังคะลานัง ปาณานัง ปะทะชาตานิ,

Bhāsitañcidaṃ bhagavatā seyyathāpi bhikkhave yāni kānici jaṅgalānaṃ pāṇānaṃ padajātāni,

And this too was spoken by the Blessed One: 'Just as, bhikkhus, whatever footprints there are of creatures that walk,

สัพพานิ ตานิ หัตถิปะเท สะโมธานัง คัจฉันติ,

Sabbāni tāni hatthipade samodhānaṃ gacchanti,

all of them are contained within the elephant's footprint,

หัตถิปะทัง เตสัง อัคคะมักขายะติ,

Hatthipadaṃ tesaṃ aggamakkhāyati,

and the elephant's footprint is declared the chief of them,

ยะทิทัง มะหันตัตเตนะ.

Yadidaṃ mahantattena.

that is, by reason of its size;

เอวะเมวะ โข ภิกขะเว เย เกจิ กุสะลา ธัมมา สัพเพ เต อัปปะมาทะมูละกา อัปปะมาทะสะโมสะระณา,

Evameva kho bhikkhave ye keci kusalā dhammā sabbe te appamādamūlakā appamādasamosaraṇā,

just so, bhikkhus, whatever wholesome states there are, all of them are rooted in diligence and meet together in diligence,

อัปปะมาโท เตสัง อัคคะมักขายะตีติ.

Appamādo tesaṃ aggamakkhāyatī ti.

and diligence is declared the chief of them.'

ตัส๎มาติหัมเหหิ สิกขิตัพพัง ติพพาเปกขา ภะวิสสามะ,

Tasmātihamhehi sikkhitabbaṃ tibbāpekkhā bhavissāma,

Therefore we should train ourselves thus: 'We will be keenly intent

อะธิสีละสิกขาสะมาทาเน อะธิจิตตะสิกขาสะมาทาเน,

Adhisīlasikkhāsamādāne adhicittasikkhāsamādāne,

on undertaking the training in the higher virtue, on undertaking the training in the higher mind,

อะธิปัญญาสิกขาสะมาทาเน,

Adhipaññāsikkhāsamādāne,

on undertaking the training in the higher wisdom;

อัปปะมาเทนะ สัมปาเทสสามาติ เอวัญหิ โน สิกขิตัพพัง.

Appamādena sampādessāmā ti evañhi no sikkhitabbaṃ.

we will bring about our welfare with diligence' — thus indeed should we train ourselves.